Pomnik Barbary z Rożnowa (zm. 1517)

 Pomnik ufundowany i wystawiony w 1520 przez syna, hetmana Jana Tarnowskiego. Początkowo znajdował się w prezbiterium, następnie został przeniesiony do nawy bocznej, na swe miejsce wrócił w 1891 r. Nagrobek wykonany jest z piaskowca o wymiarach 3,26 x 2,18 m. Ujęty jest w półkoliste obramowanie z ornamentem roślinnym, po bokach pilastry z maszkaronami. W górnym polu w kształcie łuku, zamkniętym od dołu ażurowymi rozetami widzimy 2 anioły podtrzymujące powywijaną banderolę, a po bokach pomnika 2 kartusze z herbami Sulima (ojca) i Starykoń (matki). Kobieca pod którą znajduje się skrzydlaty maszkaron z rogami obfitości, jest właściwie postacią Matki Boskiej z gotyckiej grupy Ukrzyżowania. Ostatnią, dolną partią jest putto podtrzymujące  szerokie zwoje oraz elementy roślinne. Jak uważają znawcy, jest to próba stworzenia nagrobku w duchu nowego prądu - renesansu ale wykonana przez artystę tkwiącego jeszcze w gotyku; przez to tym bardziej cenny i rzadki pomnik nagrobny na naszych terenach.

Barbara z Rożnowa (1447 - 1517) była wnuczką słynnego rycerza Zawiszy Czarnego z Garbowa. Żona Stanisława z Tęczyna, a po jego śmierci, została drugą żoną Jana Amora Tarnowskiego. Z tego związku urodził się hetman Jan Tarnowski.

Napis: BARBARA DE ROŻNÓW NEPTA EX FILIO ZAWYSSII/ NIGRI MILITIS IN ORBE CHRISTIANO NOMINATISSIMI CONJUGI VERO JOANNIS/ A THARNOW CASTELANE CRACOVIEN. JOANNES COMES. A THARNOW ET. IPE/ CASTELANUS CRACOVIEN. MATRI INDULGENTISSIME ET/ OPTIME FEMINE POSUIT. VIXIT ANNIS LXX. OBIIT A. 1517.

 

 

Pomnik Trzech Janów

Fundacji hetmana Jana Tarnowskiego upamiętniający jego krewnych, w pierwotnej postaci powstał w 1536 r. w pracowni Bartłomieja Berecciego. Został wykonany w piaskowcu, posiada pulpitowo ustawione płyty, na których spoczywają postacie zmarłych w pozach sansowinowskich. Starsi Tarnowscy pogrążeni we śnie, jako rycerze w pełnych zbrojach, z mieczami, szyszakami i 2 kartuszami z herbem Leliwa. Płyty ustawiono szeregowo na cokole, przedzielone są 3 konsolami - 2 skrajnymi i trzecią pośrodku - na których mieści się belkowanie z gzymsem oraz tablicami inskrypcyjnymi, oraz z figurką zmarłego dziecka pośrodku. Całość wieńczy akroterion, który tworzą dwie zwrócone do siebie woluty ze stylizowanej arabeskowej wici roślinnej i ptakami. Pomnik znajdował się pierwotnie w prezbiterium nad kryptą Tarnowskich, w 1561 r. zostaje przeniesiony w obecne miejsce. Przypuszcza się, że zmiany kompozycji dokonał Jan Maria Padovano, dołączył także postać malutkiego Jana Aleksandra z osobnego pomnika. Pierwotnie pomnik był piętrowy (jako pierwszy w Polsce), stając się wzorem tego typu pomników. Wymiary 3,10 x 4,60 dł. Z lewej strony Jan Amor, z prawej jego syn Jan. Jan Amor spoczywa z głową opartą na prawej ręce, z lekko ugiętymi, założonymi jedna na drugą nogami. Liczne zmarszczki wskazują na wiek zmarłego. Jego syn leży w pozycji przypominającej literę S, a twarz ma z zarostem. Dziecko leży na boku, z rączką pod główką, owinięte jest prześcieradłem. Uwagę zwraca, dość duża głowa w stosunku do korpusu.

Jan Amor Młodszy (zm. 1500) - najmłodszy z 5 synów Jana Tarnowskiego. W 1461 r. zostaje kasztelanem sądeckim, w 1479 r. wojewodą krakowskim a w 1490 osiąga najwyższą godność w państwie - kasztelanię krakowską. Jego dobra obejmowały 4 miasta, 3 zamki i 93 wsie. Pierwszą żoną była Zygmunta, córka Prokopa z Goraja, a z nią 2 synów: Jana Amora Starszego i Aleksandra oraz 3 córki. Drugą żoną była Barbara z Rożnowa z którą miał syna Jan Amor późniejszy hetman Jan Tarnowski.

Jan Tarnowski (zm. 1515) chorąży krakowski, kasztelan biecki, wojewoda lubelski i sandomierski

Jan Aleksander Tarnowski (zm. 1515) - syn hetmana Jana Tarnowskiego

Napis z lewej strony: IOANNES AMOR IN THARNOW/ COMES CRACOVIES CASTEL OBIIT / ANNO 1511 REQUIESCIT HIC IN CHRISTO

Napis z prawej strony: IOANNES DE THARNOW COMES/ PALATINUS SENDOMIRIEN OBIIT/ ANNO 1515 REQUIESCIT HIC IN CHRISTO

Napis po środku: IOANES ALEXANDER DE THARNOW/ FILIVS ILLRIS/ IOANIS IN THARNOW CO/ MITIS

 

 

 

Pomnik Barbary z Tęczyńskich Tarnowskiej (zm. 1521)

Prawdopodobnie przeniesiony z prezbiterium. Jest to nagrobek wiszący, przyścienny, niszowy, postać zmarłej ujęto w oprawę w formie edikuli, o wymiarach 3,70 x 2,24 m. Przypomina klasyczny fronton świątyni antycznej wspartej na pilastrach. Wykonany został z piaskowca, z fragmentami czerwonego marmuru (elementy pilastrów, podstawy, tumby i belkowania, tablica). Konsole zakończone motywem akantu. na dole umieszczono 2 esownice. Kobieta została ukazana we śnie, w pozie swobodnej, z głową (z czepcem) opartą na prawej ręce spoczywającej na poduszce, z lewą ułożoną na łonie. Kobieta ubrana jest w długą suknię o bogatych, spokojnych draperiach. Urodę pomnika podkreślają subtelne, idealizowane rysy twarzy zmarłej. Pomnik ten uchodzi za najpiękniejsze przedstawienie kobiecej rzeźby renesansowej na terenie Polski. Tło niszy, za postacią zmarłej, wypełniają 3 tonda. Dwa skrajne z herbami, z lewej strony - Leliwa (herb męża), z prawej Topór (Tęczyńskich). Środkowe przedstawia Madonnę z Dzieciątkiem na tle obłoków. Datowany jest na 1536 r. Nie wiadomo do dziś, kto jest twórcą tego dzieła. Po odrzuceniu koncepcji autorstwa Jana Marii Padovano, wspomina się o Janie Cini (oprawa architektoniczna) oraz ze względu na postać Bartłomiej Berecci.

Barbara z Tęczyńskich Tarnowska  (ok. 1490 - 1521) - najstarsza córka wojewody ruskiego Mikołaja z Tęczyna herbu Topór. Wyszła za mąż za Jana Amora Tarnowskiego ok 1512 r.

Napis: BARBARAE DE THANCZYN NICOLAI RUS/ SIAE PALLATINI FILLIAE FEAJEMINAE MORIBUS/ PUDICTIAQUE INSIGNI IOANNES COMES IN/ THARNOW CASTELLANUS CRACOVIENSIS/ CONIUGI SUAVISSIMAE MAESTUS POSUIT/ VIXIT ANNIS XXXI OBYT ANNO 1521

 

 

Pomnik ks. Marcina Łyczko (zm. 1578)

Późnorenesansowy, wniesiony z piaskowca, z leżącą marmurową postacią zmarłego ubraną w szaty duchowne. Przypuszcza się, że został wykonany przez rzeźbiarza i kamieniarza Wojciecha Kuszczyca. Dominują ornamenty roślinne, całość zwieńczona tablicą inskrypcyjną i krzyżem. Na podstawie znajduje się wyobrażenie śmierci - czaszka ludzka z piszczelami, dziś zasłonięta przez ławkę.

Marcin Łyczko (1508 - 1578) był prepozytem kolegiaty, pochodził z Ryglic.

Napis: RDNO DNO MARTINO LYCZKO DE RIGLICZE/ ECCLESIAE TARNOVIEN PRAEPOSITO, NOBI/ LITATE GENERIS, ERUDITIONE AC PRUDETIA IN/ REBUS GERENDIS CLARISSIMO, ECCLESIAE DE/ FENSORI, SCHOLARUM PATRONO, TEMPERATIAQUE/ SINGULARI PRAEDITO PETRUS LYCZKO ET/ NEPOTES MAESTI POSUERUNT OBIIT ANO/ DOMINI MDLXXVIII AETATIS SVAE LXX/ DECESIT VIII MAII

 

 

Pomnik Zofii z Tarnowskich Ostrogskiej (zm. 1570)

Z prawej strony wielkiego nagrobka Tarnowskich. Wykonany z piaskowca, z elementami z czerwonego i żółtego marmuru. Jego wymiary wynoszą 5,8 x 2,9 m. Powyżej kartusza z tarczami herbami (rodziców Zofii i jej męża) Leliwa, Odrowąż, Pilawa i Sulima znajduje się krzyż. Środek kompozycji wypełnia prostokątna, pulpitowo ułożona marmurowa płyta z czerwonego marmuru z rzeźbą zmarłej. Księżna leży na ornamentowanej poduszce, wsparta na prawej dłoni. Postać jest nieproporcjonalna i ubrana w ciężkie, sztywno układające się szaty - spodnia suknia podbita futrem, narzucona na nią delia spięta pod szyją, na głowie mitra książęca. Niszę u góry wypełnia rząd kasetonów z rozetami. Przestrzeń pomiędzy płytą z postacią, a górną krawędzią ramy zajmuje zwinięta, spięta w 7 miejscach draperia. Na dole umieszczono prostokątną, marmurową tablicę z napisem. Pomnik wykonany zapewne przez Wojciecha Kuszczyca.

Zofia z Tarnowskich Ostrogska (1534 - 1570) córka hetmana Jana Amora Tarnowskiego i Zofii Szydłowieckiej. Wyszła za mąż za wojewodę kijowskiego Konstantego Ostrogskiego.

Napis:

 

 

 

Pomnik Tarnowskich

Wykonanie pomnika hetman zleca jeszcze za swego życia włoskiemu rzeźbiarzowi Janowi Marii Padovano. Pracę dokończono już za rządów Wasyla Ostrogskiego. Wobec tego powstawał etapami, od 1561 do 1573 (wtedy doklejono pomnik Zofii z Tarnowskich Ostrogskiej). Po pożarze katedry restaurowany w 1764 r. przez Jana Paneczka. Jest to jeden z największych (13,8 x 5,6 m) i najciekawszych pomników renesansowych w Polsce. Jest to dwukondygnacyjna konstrukcja ustawiona na wysokim cokole, z dwoma umieszczonymi jedna nad drugą niszami, z figurami postaci na sarkofagach. Całość wieńczy bogata, rozczłonkowana attyka, zakończona figurą Chrystusa Zmartwychwstałego. Nisze z postaciami zmarłych wysunięte są do przodu o około 1 m w stosunku do pozostałych fragmentów. Środek to prostokątne pole z przedstawieniem hetmana, umieszczone między dwoma toskańskimi kolumnami, podtrzymującymi fryz z wyobrażeniem pochodu hetmana po zwycięskiej bitwie pod Obertynem w 1532 r. Powyżej w polu tympanonu znajduje się herb Leliwa. Po bokach umieszczono dwie alegoryczne cnoty: Sprawiedliwość i Roztropność.  Powyżej nich, w puste prostokątne pola wkomponowano fragmenty zbroi, tworzące element dekoracyjny. Na przedniej ścianie attyki widać geniusza Zwycięstwa, w hełmie na głowie, oraz geniusza Chwały z gałązką palmową i fanfarą w dłoniach. Poniżej znajdują się sceny zwycięskich bitew hetmana: pod Starodubem w 1535 r. (lewo) i Chocimiem w 1538 r. Centralne pole pomnika zajmuje postać hetmana na tle baldachimu. Pogrążona jest ona w spokojnym śnie, ubrana w zbroję, z hełmem i mieczem. Niższą kondygnację pomnika wypełnia nisza z leżącym na sarkofagu rycerzem, czyli synem hetmana Krzysztofem. Sklepienie niszy wypełnia rząd kasetonów z rozetami. Powyżej marmurowej płyty umieszczono baldachim. Sarkofag z główką aniołka pośrodku, stoi na dwóch lwich łapach. Zmarły odziany jest we włoską, późnorenesansową zbroję, a u jego stóp spoczywa szyszak z piórami. Po bokach sarkofagu, dwa geniusze śmierci (na tle pancerzy z mieczem, buzdyganem i toporem) gaszą pochodnie. Bezpośrednio nad nimi umieszczono kartusze z tarczami herbowymi: Leliwa, Odrowąż (herb matki Jana Krzysztofa - Zofii Szydlowieckiej). Pomnik posiada 3 tablice inskrypcyjne: dwie łacińskie dotyczą hetmana i jego syna, trzecia, po polsku upamiętnia plenipotenta Tarnowskich, Adama Trzemeskiego, który zawiadywał budową pomnika. Boki pomnika uzupełniają iluzjonistyczne, przeniesione na tynk malowidła. Sprawia to, że pomnik nabiera dodatkowo cech monumentalności, a jego bryła wychodzi optycznie do przodu.

Jan Tarnowski (1488 - 1561) syn Jana Amora kasztelana tarnowskiego i Barbary z Rożnowa. W 1508 r. uczestniczy w wyprawie pod Orszą, w 1512 r. jako rotmistrz bierze udział w bitwie pod Wiśniowcem, w 1514 pod Orszą. Udaje się w podróż do Ziemi Świętej, gdzie uzyskuje tytuł Rycerza Grobu Świętego. Zwiedził także Włochy, Egipt, Hiszpanię, Portugalię (tu w Lizbonie zostaje pasowany na rycerza), Francję, Anglię, Niemcy i Czechy. W 1522 r. po wyprawie przeciw Turkom został kasztelanem wojnickim, a w 1527 r. wojewodą ruskim i hetmanem. W 1531 r. zwycięża w bitwie pod Obertynem hospodara mołdawskiego Piotra Raresza. W 1535 r. dowodząc wojskami polsko - litewskimi wsławił się zdobyciem Homla, oblężeniem i zdobyciem Staroduba. Będąc często w opozycji kilkakrotnie zrzeka się buławy. W 1558 r. wydaje książkę  Consilium rationis bellicae (Rada sprawy wojennej), które było wykładnią współczesnej, polskiej techniki wojskowej. Był zwolennikiem równouprawnienia religijnego, sprzeciwiał się wzrostowi przywilejów szlacheckich. Był jednym z najbogatszych magnatów Polski, posiadał 5 miast i ponad 120 wsi. Dbał o rozwój gospodarczy swych majętności, w tym największą opieką otaczał miasto Tarnów. Pierwszą jego żoną była Barbara z Tęczyna. Miał z nią syna Jana Aleksandra (zm. 1515) i chorowitego Jana Amora (zm. 1521). Drugą żoną była Beata, córka Jana Odrowąża, po ich rozstaniu, trzecią została Zofia Szydłowiecka, z którą miał syna Jana Amora, Jana Krzysztofa i córkę Zofię.

Jan Krzysztof Tarnowski (1537 - 1567) syn hetmana Jana Amora i Zofii Szydłowieckiej. W 1555 żeni się z Zofią Odrowąż. Sekretarz królewski od 1554, kasztelan wojnicki, starosta sandomierski. Umiera bezpotomnie.

Napis:

Napis:

Napis:

 

 

Pomnik ks. Kaspra Branickiego (zm. 1602)

Ufundowany przez braci zmarłego - Jana, kasztelana bieckiego i niepołomickiego, oraz Stanisława, starosty chęcińskiego. Na kamiennym cokole, w niszy umieszczona jest marmurowa płyta z rzeźbioną postacią zmarłego, spoczywającą w pozie sansowinowskiej. Prawą dłonią wspiera swą głowę, a w lewej trzyma księgę. Nisza jest prostokątna, flankowana pilastrami, z belkowaniem i gzymsem z podwieszonymi rozetami. W zwieńczeniu znajduje się tablica inskrypcyjna z herbem Gryf u szczytu. Po bokach odnajdujemy dwie alegoryczne postacie: po lewej stronie Wiara (atrybuty - krzyż i kielich), po prawej zaś Nadzieja (kotwica). Uważa się, że opisywany pomnik nie jest dziełem jednego artysty, przypuszcza się, iż powstał w pracowni  rzeźbiarza z Florencji - Santi Gucci (zm. 1600). Pierwotnie znajdował się w innym miejscu w katedrze.

Kasper Branicki (1575 - 1602) był prepozytem Kolegiaty, zmarł w czasie epidemii 30 III.

Napis: DOM/ ADMODUM REVERENDUS DOMINUS CASPARUS DE/ RUSZCZA FAMILIAE GRIPHONUM BRANICKI PRAE/ POSITUS ET OFFIALIS TARN. CANCUS CRACO/ HIC SEPULTUS IACET O HOSPES PIUS HIC ET SYN/ CERUS FUIT ET SI VITA MATURUISSET BONUM UTILEMQUE/ ECCLESIA PRELATUM ET

 

 

 

Pomnik Ostrogskich

Dzieło jest wykonane w czarnym i czerwonym marmurze oraz żółtym alabastrze. Ma wymiary 12,9 x 7,90 m. Jest przyścienny, trójpoziomowy. Kompozycja jest w zasadzie renesansowa. Centralne pole kompozycji zajmuje wsparty na lwach sarkofag, na którym klęczą postacie fundatora księcia Janusza wraz z żoną Zuzanną, umieszczone na tle płaskorzeźby ze sceną Ukrzyżowania. Niżej, po obu stronach tablicy inskrypcyjnej umieszczono personifikacje cnót: Wiarę i Nadzieję. W zwieńczeniu, w prostokątnym polu, znajduje się płaskorzeźbiona scena zmartwychwstania Chrystusa. Boki pomnika uzupełniają iluzjonistyczne, przeniesione na tynk malowidła. Sprawia to, że pomnik nabiera dodatkowo cech monumentalności, a jego bryła wychodzi optycznie do przodu. Program ideowy kontrreformacji przedstawiają postacie proroków - Mojżesza z tablicami przykazań, Jana Chrzciciela nawołującego do pokuty, oraz Dawida i Daniela z tekstami liturgii żałobnej; ponadto skrzydlate główki zapłakanych aniołków, akcesoria śmierci (czaszki, piszczele, zgaszone pochodnie, ludzki szkielet z klepsydrą i kosą w kościstych rękach). Akcenty sławiące chwałę magnackiego domu zmarłego to: liczne napisy, tarcze herbowe, zbrojni rycerze na koniach w galopie, chorągwie, bębny, działa. Nagrobek jest sygnowany: JOANNIS PFISTER WRATISLAVIENSIS SCULPTURA. ANNO DOMINI 1620. Tablica inskrypcyjna zawiera jednak datę 1612 r. Wobec tych rozbieżności, przypuszcza się (prof. Jan Gębarowicz), że pierwszym twórcą pomnika był gdański mistrz Wilhelm van den Blocke, a od 1619 bezspornie pracuje nad nim wrocławski rzeźbiarz Jan Pfister.

Janusz Ostrogski (1554 - 1620) syn kniazia Konstantego Wasyla Ostrogskiego (jednego z najbogatszych magnatów kresowych, posiadał on bowiem 25 miast, 10 miasteczek i 670 wsi) i  Zofii Ostrogskiej z Tarnowskich. Jako pierwszy z rodu przeszedł na katolicyzm. Był kasztelanem krakowskim, starostą włodzimierskim, czerkawskim, kaniowskim, perejasławskim. Trzykrotnie żonaty. Po raz pierwszy z ZUzanną Seredi z Węgier, z którą miał dwie córki: Eleonorę i Eufrozynę (późniejsza żona księcia Aleksandra Zasławskiego). Po raz drugi z Katarzyną Lubomirską (? - 1611). Po jej śmierci poślubił w 1612 r. Teofilę ze Szczekarzewic Tarłownę (1595 - 1635) z którą miał syna Włodzimierza, niestety zmarłego w młodym wieku. Po zawarciu unii brzeskiej (1596) występował w obronie Cerkwi prawosławnej. Brał udział w walkach z Tatarami i tłumieniu powstania Kozaków zaporoskich K. Kosińskiego (1593). Mediator pomiędzy skonfederowaną szlachtą i królem w czasie rokoszu sandomierskiego (1606-1609).

Zuzanna Ostrogska (1566 - 1596) córka Jerzego Seredi magnata węgierskiego, w 1582 wychodzi za mąż za Janusza Ostrogskiego.

Napis:

Napis

Napis:

Napis:

Napis:

 

 

Pomnik Eustachego Sanguszki (zm. 1903)

Jest dziełem Antoniego Madeyskiego, twórcy wawelskich sarkofagów królowej Jadwigi i Władysława Warneńczyka. Pomnik fundowała żona zmarłego, Konstancja z Zamoyskich Sanguszkowa (1864-1946). Pomnik zamontowano z listopadzie 1910 r. Pomnik wykonany został z marmuru karraryjskiego. Półkoliście zamknięta wnęka ujęta jest po bokach pseudokorynckimi pilastrami. w jej wnętrzu, na sarkofagu wysuniętym ku przodowi spoczywa posąg zmarłego w kontuszu i delii. Tumba na ścianie czołowej ozdobiona jest inskrypcją, wnęka zaś reliefem przedstawiającym, w formie tryptyku, Madonnę z Dzieciątkiem i adorującymi śś. Eustachym i Konstancją.

Eustachy Sanguszko (1842-1903) namiestnik Galicji w latach 25.09.1895 – 03.1898. Wnuk uczestnika wojen napoleońskich i kawalera orderu Virtuti Militari księcia Eustachego Erazma Sanguszki. Zmarł w Bozen Gries w Austrii.

Napis: EUSTACHY XIĄŻE SANGUSZKO MDCCCXLII - MCMIII/ MARSZAŁEK I NAMIESTNIK GALICYI/ SZLACHETNYCH PRZODKÓW POTOMEK - STRZEGŁ ZOBOWIĄZAŃ I SPUŚCIZNY/ RODU MYŚLĄ JASNĄ SERDECZNYM UROKIEM BLIŹNICH JEDNAŁ PODNOSIŁ/ ROZUMEM MIŁOŚCIĄ CZYNEM PAMIĘCI POLSKI I JEJ NADZIEJOM SŁUŻYŁ/ WIERNY SYN OJCZYZNY I CHRYSTUSA WYZNAWCA.

 

 

Pomnik arcybiskupa Leona Wałęgi (zm. 1933)

Fundacji duchowieństwa z okazji 25 lecia śmierci w 1957 r. Zaprojektowany przez krakowskiego rzeźbiarza Jerzego Bandurę, odlew wykonano w firmie Leona Dyrka. Replika znajduje się w Moszczenicy, skąd pochodził biskup. Przedstawia postać arcybiskupa w stroju pontyfikalnym, błogosławiący z pastorałem w ręce, ukazanym na gładkim tle.

Leon Wałęga (25 III 1859 - 22 IV 1933) świecenia kapłańskie otrzymał w Rzymie, tam też w 1884 zostaje doktorem teologii. w 1894 zostaje profesorem nadzwyczajnym Uniwersytetu Lwowskiego , w 1901 zostaje mianowany przez cesarza biskupem tarnowskim. Zmarł w klasztorze redemptorystów w Tuchowie.

Napis: na banderoli: DILEXIT ECCLESIAM

Napis: LEON WAŁĘGA BISKUP/ TARNOWSKI 1901 - 1933